هموفیلی A و B: علائم، علل، تشخیص و درمان
حقایقی در مورد هموفیلی
- هموفیلی یکی از انوع اختلالات خونریزی ارثی است که باعث خونریزی غیرطبیعی یا بیش از حد و ضعف در لخته شدن خون در هنگام لزوم می شود.
- هموفیلی A و B در یک الگوی ژنتیکی مغلوب مرتبط با X به ارث می رسد ، بنابراین مردان معمولاً مبتلا می شوند در حالی که زنان معمولاً ناقل این بیماری هستند.
- هموفیلی A در اثر کمبود فاکتور انعقادی VIII (فاکتور 8) ایجاد می شود ، در حالی که هموفیلی B (که بیماری کریسمس نیز نامیده می شود) ناشی از کمبود فاکتور IX (فاکتور 9) است.
- هموفیلی از نظر شدت در افراد مبتلا متفاوت است.
- علائم شامل خونریزی بیش از حد از هر نقطه ای در بدن است. آسیب طولانی مدت مفاصل در اثر خونریزی مکرر یکی از شاخصه های بیماری است.
- درمان شامل جایگزین کردن فاکتور انعقادی است.
- تشکیل مهارکننده ها بر علیه فاکتورهای انعقادی تجویز شده به بیماران، از جمله مشکلات مهم در طول درمان است.
- ژن درمانی جزو تحقیقات فعال جهت درمان می باشند و نویدبخش آینده هستند.
هموفیلی چیست؟
هموفیلی یک بیماری نیست؛ بلکه بخشی از اختلالات خونریزی ارثی است که باعث خونریزی غیرطبیعی یا بیش از حد و ضعف در لخته شدن خون در هنگام ضرورت می شود. این واژه بیشتر برای اشاره به دو وضعیت خاص معروف به هموفیلی A و هموفیلی B استفاده می شود که موضوعات اصلی این مقاله خواهند بود. هموفیلی A و B با ژن خاصی که جهش یافته (تغییر می کند و معیوب می شود)، متمایز می شود و فاکتور انعقادی معیوب را کد می کند. به ندرت ، هموفیلی C (کمبود فاکتور XI) دیده می شود، اما تأثیر آن بر لخته شدن بسیار کمتر از A یا B است.
هموفیلی A و B در الگوی ژنتیکی مغلوب مرتبط با X به ارث می رسد و بنابراین در مردان بسیار شایع تر است. این الگوی وراثت بدین معناست که یک ژن معین در کروموزوم X تنها زمانی خود را نشان می دهد که هیچ ژن طبیعی وجود نداشته باشد. به عنوان مثال ، یک مرد فقط یک کروموزوم X دارد ، بنابراین یک مرد مبتلا به بیماری، دارای ژن معیوب در کروموزوم X خود است (و بنابراین گفته می شود که برای بیماری هموزیگوت است). هموفیلی شایع ترین بیماری ژنتیکی مرتبط با کروزوم X است .
اگرچه بسیار نادر است ، یک دختر می تواند هموفیلی داشته باشد ، اما او باید ژن معیوب را در هر دو کروموزوم X خود داشته باشد؛ یا یک ژن هموفیلی به علاوه یک نسخه از دست رفته یا معیوب از کروموزوم X دوم داشته باشد. اگر دختری یک نسخه از ژن معیوب را در یکی از کروموزوم های X خود داشته باشد و کروموزوم X طبیعی خود را داشته باشد ، هموفیلی ندارد؛ اما گفته می شود که برای هموفیلی (ناقل) هتروزیگوت است. فرزندان پسر او 50 درصد شانس به ارث بردن یک ژن جهش یافته X را دارند و بنابراین 50 درصد احتمال دارد که هموفیلی را از مادر حامل خود به ارث ببرند.
هموفیلی A در حدود 1 مورد از هر 5000 تولد نوزاد مذکر زنده رخ می دهد. هموفیلی A و B در همه گروه های نژادی رخ می دهد. نوع A حدود چهار برابر شایع تر از نوع B است. نوع B در حدود 1 مورد از 20 تا 30 هزار تولد نوزاد مذکر زنده رخ می دهد.
هموفیلی را بیماری سلطنتی نامیده اند، زیرا ملکه ویکتوریا ، ملکه انگلستان از سال 1837 تا 1901 ، ناقل آن بوده است. دخترانش ژن جهش یافته را به اعضای خانواده های سلطنتی آلمان ، اسپانیا و روسیه منتقل کردند. الکساندرا ، نوه ملکه ویکتوریا ، که در اوایل قرن بیستم هنگامی که با تزار نیکلاس دوم ازدواج کرد، تزارین روسیه شد ، حامل این ژن معیوب بود. پسر آنها تسارویچ الکسی از هموفیلی رنج می برد.
علت هموفیلی چیست؟
هموفیلی ناشی از جهش ژنتیکی است. این جهش ها، شامل ژن هایی هستند که پروتئین هایی را که در فرایند انعقاد خون ضروری هستند کد می کنند. علائم خونریزی به دلیل اختلال در انعقاد خون بوجود می آید.
همین حالا اقساطی بخر! انواع شامپو مو
فقط با یک چهارم مبلغ صاحب شامپو موی خودت شو! پرداخت آسان با «ترب‌پی» بدون نیاز به چک و ضامن.
خرید اقساطی این محصولفرآیند انعقاد خون شامل مجموعه ای از مکانیسم های پیچیده شامل 13 پروتئین مختلف است که به طور کلاسیک عوامل I تا XIII نامیده می شوند و با اعداد رومی نوشته شده اند. اگر پوشش رگ های خونی آسیب ببیند ، پلاکت ها در ناحیه آسیب دیده جذب می شوند تا یک لخته اولیه ایجاد شود. این پلاکت های فعال، مواد شیمیایی را آزاد می کند که آبشار لخته شدن را آغاز می کند و مجموعه 13 پروتئین معروف به عوامل انعقاد را فعال می کند. در نهایت ، فیبرین تشکیل می شود. فیبرین پروتئینی است که با خود پیوند خورده و ساختاری شبیه به توری ایجاد می کند که لخته نهایی خون را تشکیل می دهد . پروتئین دخیل در هموفیلی A فاکتور VIII (فاکتور 8) و پروتئین دخیل در هموفیلی B فاکتور IX (فاکتور 9) است.
بیماری که به آن هموفیلی C گفته می شود، شامل کمبود فاکتور انعقادی XI است. این بیماری بسیار نادرتر از دو نوع قبلی است و معمولاً منجر به علائم خفیف می شود. همچنین به صورت وابسته به X به ارث نمی رسد و افراد هر دو جنس را تحت تأثیر قرار می دهد.
هموفیلی نوع A شایع تر از نوع B است. حدود 80 درصد از بیماران مبتلا به نوع A هستند. نوع B در حدود 1 نفر از هر 20 تا 30 هزار نفر رخ می دهد. زیر گروهی از مبتلایان به هموفیلی B دارای فنوتیپ موسوم به لیدن هستند که با هموفیلی شدید در دوران کودکی که در دوران بلوغ بهبود می یابد، مشخص می شود .
علائم و نشانه های هموفیلی چیست؟
این بیماری بسته به نوع خاصی از جهش (نقص ژنتیکی) می تواند از نظر شدت متفاوت باشد. میزان علائم بستگی به سطح فاکتور انعقادی دارد. فاکتور انعقادی با فعالیت زیر یک درصد به عنوان بیماری شدید ، 1 تا 5 درصد به عنوان بیماری متوسط و بیش از 5 درصد به عنوان بیماری خفیف تعریف می شود. میزان خونریزی بستگی به شدت (میزان فعالیت فاکتور) دارد و برای هر دو نوع A و B مشابه است.
در هموفیلی شدید (A یا B) ، خونریزی در سنین پایین شروع می شود و ممکن است خود به خود رخ دهد. افراد مبتلا به موارد خفیف بیماری ممکن است فقط در پاسخ به آسیب یا ضربه دچار خونریزی بیش از حد شوند . حاملان زن ژن معیوب بیماری، دارای درجات متفاوتی از فعالیت هستند. برخی از آنها ممکن است سطح نرمال داشته باشند و هیچ گونه خونریزی از خود نشان ندهند، در حالی که برخی ممکن است کمتر از 50٪ کاهش پیش بینی شده از فعالیت فاکتور انعقادی داشته باشند و ممکن است بیشتر از زنان غیر حامل خونریزی کنند.
در هموفیلی شدید ، دوره های خونریزی معمولاً در 2 سال اول زندگی شروع می شود. خونریزی شدید پس از ختنه در مردان گاهی اوقات اولین علامت این بیماری است. علائم ممکن است بعداً در افرادی با بیماری متوسط یا خفیف ظاهر شود. خونریزی می تواند در هر نقطه از بدن رخ دهد. مفاصل ، ماهیچه ها و دستگاه گوارش محل های رایج خونریزی است. محل ها و انواع خاص خونریزی در زیر مورد بحث قرار گرفته است.
همین حالا اقساطی بخر! انواع ضد آفتاب
فقط با یک چهارم مبلغ صاحب ضدآفتاب خودت شو! پرداخت آسان با «ترب‌پی» بدون نیاز به چک و ضامن.
خرید اقساطی این محصول- همارتروز (خونریزی در مفاصل) از ویژگی های هموفیلی است. زانوها و مچ پا اغلب تحت تأثیر قرار می گیرند. خونریزی باعث افزایش فضاهای مفصلی ، درد قابل توجه و نیز در طول زمان می تواند بعث بروز ناهنجاری باشد. با گذشت زمان ، تخریب مفصل رخ می دهد و ممکن است نیاز به جراحی تعویض مفصل باشد.
- خونریزی در عضلات ممکن است با تشکیل هماتوم ( سندرم کمپارتمان ) رخ دهد .
- خونریزی از دهان یا خونریزی بینی ممکن است رخ دهد. خونریزی بعد از عمل دندانپزشکی شایع است ، و ترشح خون از لثه ممکن است در کودکان جوان هنگام رویش دندان های جدید رخ دهد .
- خونریزی از دستگاه گوارش می تواند منجر به دیده شدن خون در مدفوع شود .
- خونریزی از مجاری ادراری می تواند منجر به دیده شدن خون در ادرار ( هماچوری ) شود.
- خونریزی داخل جمجمه (خونریزی در مغز یا جمجمه) می تواند منجر به علائمی مانند تهوع ، استفراغ و/یا بی حالی شود و منجر به مرگ شود.
- افزایش خونریزی پس از جراحی یا ضربه مشخصه هموفیلی است.
بیشتر بخوانید: خونریزی مقعدی: علل و درمانها
هموفیلی چگونه تشخیص داده می شود؟
اکثر افراد مبتلا به این بیماری، سابقه خانوادگی این بیماری را دارند. با این حال ، حدود یک سوم موارد در غیاب سابقه خانوادگی شناخته شده رخ می دهد. اکثر این موارد بدون سابقه خانوادگی به دلیل جهش خود به خودی در ژن مبتلا ایجاد می شود. موارد دیگر ممکن است به دلیل انتقال ژنهای ناقص از یک مسیر طولانی حامل های مونث باشد.
اگر سابقه خانوادگی مشخص نشده باشد ، یک سری آزمایش خون می تواند مشخص کند که در صورت بروز خونریزی غیرطبیعی کدام قسمت یا عامل پروتئینی مکانیسم لخته شدن خون معیوب است.
شمارش پلاکت (یک ذره خون ضروری برای فرآیند لخته شدن) و آزمایش زمان خونریزی و همچنین دو شاخص لخته شدن خون ، زمان پروترومبین (PT) و زمان فعال شدن ترومبوپلاستین جزئی (aPTT) باید اندازه گیری شود. شمارش پلاکت های نرمال ، PT طبیعی و aPTT طولانی مدت مشخصه هموفیلی A و B است. سپس می توان برای اندازه گیری فاکتور VII یا فاکتور IX و تأیید تشخیص آزمایشات خاصی را برای عوامل انعقاد خون انجام داد.
آزمایش ژنتیک برای شناسایی و مشخص کردن جهش های خاص مسئول هموفیلی نیز در آزمایشگاه های تخصصی موجود است.
آیا می توان فهمید که شما ناقل هموفیلی هستید یا خیر؟
از آنجا که مردان مبتلا به جهش ژنتیکی دچار هموفیلی می شوند، مردی که این بیماری را ندارد نمی تواند ناقل این بیماری باشد. زنی که دارای یک پسر مبتلا به این بیماری است ، ناقل اجباری نامیده می شود و برای اثبات اینکه ناقل این بیماری است ، نیازی به آزمایش نیست.
همین حالا اقساطی بخر! انواع شامپو مو
فقط با یک چهارم مبلغ صاحب شامپو موی خودت شو! پرداخت آسان با «ترب‌پی» بدون نیاز به چک و ضامن.
خرید اقساطی این محصولزنانی که وضعیت حامل آنها نامشخص است را می توان با آزمایش عوامل انعقادی یا روش هایی برای مشخص کردن جهش در DNA ارزیابی کرد. روشهای غربالگری DNA عموماً قابل اطمینان ترین روشها هستند.
تشخیص قبل از تولد نیز با آزمایشات مبتنی بر DNA که بر روی نمونه ای که از طریق آمنیوسنتز یا نمونه برداری از پرزهای کوریونی انجام شده است، امکان پذیر است. اکثر افراد توسط مشاوران متخصص در بیماریهای مرتبط با ژنتیک معاینه و آزمایش می شوند.
درمان هموفیلی چیست؟
درمان اصلی، جایگزینی فاکتور انعقادی خون است. کنسانتره های فاکتور انعقادی را می توان از خون اهداکنندگان تصفیه کرد یا در آزمایشگاه با استفاده از روشهایی که از خون اهداکننده استفاده نمی کند (روشهای بیوتکنولوژی)، تهیه کرد. این نوع درمان به عنوان درمان جایگزین شناخته می شود. درمان جایگزینی فاکتورهای انعقادی با تزریق فاکتورهای انعقادی به صورت وریدی درست مانند تزریق خون انجام می شود . این نوع درمان را می توان در خانه با آموزش به بیمار انجام داد.
بسته به شدت بیماری ، درمان جایگزینی کمبود فاکتور انعقادی ممکن است بر اساس نیاز (به نام درمان تقاضامند) یا به طور منظم برای جلوگیری از وقوع خونریزی (معروف به درمان پیشگیرانه) انجام شود.
افرادی که موارد خفیف هموفیلی A دارند، گاهی اوقات با داروی دسموپرسین، که به عنوان DDAVP نیز شناخته می شود، درمان می شوند . این دارو باعث ترشح موادی از پلاکت ها می شود که به تشکیل لخته پلاکت کمک می کند. این دارو به آرامی از طریق داخل وریدی (IV) یا گاهی اوقات به شکل اسپری بینی تجویز می شود.
مسکن های درد ممکن است برای تسکین علائم تجویز شوند، اما مسکن هایی به غیر از آسپرین یا داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (مانند ناپروکسن ، ایبوپروفن ) باید استفاده شود، از آنجا که این نوع از داروها، باعث مهار توانایی خون در لخته شدن و تشدید وضعیت بیمار می گردند. استامینوفن اغلب برای تسکین درد تجویز می شود.
همین حالا اقساطی بخر! انواع ضد آفتاب
فقط با یک چهارم مبلغ صاحب ضدآفتاب خودت شو! پرداخت آسان با «ترب‌پی» بدون نیاز به چک و ضامن.
خرید اقساطی این محصولبازدارنده ها
یکی از عوارض اصلی درمان ، ایجاد عواملی به نام مهارکننده های فاکتورانعقادی است. مهار کننده ها (آنتی بادی ها) به این دلیل تولید می شوند که بدن فاکتورهای انعقادی تجویز شده به بیمارن برای کاهش یا جلوگیری از خونریزی را، به عنوان عوامل خارجی می بیند و یک واکنش ایمنی را در بیمار برای از بین بردن این مواد خارجی فعال می کند.
بازدارنده های عامل VIII شایع ترین هستند و در حدود یک سوم مبتلایان به نوع شدید A و تقریباً از هر 50 نفر مبتلا به هموفیلی خفیف یا متوسط 1 مورد ایجاد می شوند. آنها معمولاً در دوران کودکی در مبتلایان به هموفیلی A شدید، و در افراد با شدت خفیفتر بعداً در طول زندگی ایجاد می شود. مهارکننده ها هم کنسانتره های فاکتور VIII جایگزین شده و هم فاکتور VIII موجود در بدن را از بین می برند. این یک عارضه جدی درمان است، زیرا غلظت فاکتورها دیگر در درمان این بیماری مثر نیستند. عمل بازدارنده ها برای از بین بردن کنسانتره های عامل VIII درجات مختلفی از شدت را در افراد نشان می دهد و حتی می تواند در طول زمان در یک فرد متفاوت باشد.
در حدود دو سوم موارد ، مهارکننده ها به تنهایی یا با درمان معروف به درمان تحمل ایمنی (ITT) یا القای تحمل ایمنی (ITI) ناپدید می شوند. در موارد هموفیلی A شدید با تداوم مهارکننده ها ، کنسانتره های فاکتور دیگر ، مانند کنسانتره کمپلکس پروترومبین فعال شده یا فاکتور نوترکیب VIIa ، برای کمک به کنترل خونریزی تجویز می شوند.
ایجاد مهارکننده ها به عامل IX بسیار کمتر رایج است و در حدود 1٪ از افراد مبتلا به هموفیلی B اتفاق می افتد. با این حال ، هنگام تجویز کنسانتره های فاکتور IX ، اینها می توانند واکنش آلرژیک بسیار جدی ایجاد کنند . درمان تحمل ایمنی برای از بین بردن بازدارنده ها نسبت به هموفیلی A کمتر موفق است.
عفونت ها
عفونت های منتقله از راه خون ، مانند ویروس HIV و هپاتیت B و C ، یکی از عوارض اصلی درمان هموفیلی در دهه 1980 بود. این عفونت ها از طریق کنسانتره فاکتور و سایر فرآورده های خونی که برای درمان تجویز می شد، منتقل می شد. استفاده از حجم بزرگی از اهداکنندگان خون برای تهیه کنسانتره های فاکتورهای انعقادی و عدم آزمایش های خاص برای عوامل عفونی، هر دو به آلودگی محصولات خونی مورد استفاده در درمان این بیماری منجر شد. تا سال 1985 ، حدود 90 درصد از افراد مبتلا به هموفیلی شدید به ویروس HIV آلوده شدند و تقریبا نیمی از افراد مبتلا به هموفیلی HIV مثبت بودند. امروزه بهبود روشهای غربالگری و تولید، شامل تکنیکهای حذف ویروس و همچنین توسعه تکنیکهای نوترکیب، اساساً این عارضه غم انگیز درمان را از بین برده است.
آیا می توان از هموفیلی پیشگیری کرد؟
هموفیلی یک بیماری ژنتیکی (ارثی) است و نمی توان از آن جلوگیری کرد. مشاوره ژنتیکی ، شناسایی ناقلین از طریق آزمایش ژنتیکی مولکولی و تشخیص قبل از تولد در دسترس است تا به افراد در درک خطر داشتن فرزند مبتلا به این بیماری ژنتیکی کمک کند.
چشم انداز (پیش آگهی) هموفیلی چیست؟
قبل از ایجاد کنسانتره فاکتورهای انعقادی، طول عمر افراد مبتلا به این بیماری، به میزان قابل توجهی کاهش یافته بود. امید به زندگی قبل از دهه 1960 برای افراد مبتلا به هموفیلی شدید به 11 سال محدود می شد. در حال حاضر ، میزان مرگ و میر مردان مبتلا به این بیماری دو برابر مردان سالم است. همانطور که قبلاً ذکر شد ، افزایش عفونت های HIV و هپاتیت مرتبط با درمان در طول دهه 1980 منجر به افزایش میزان مرگ و میر شد.
در حال حاضر ، درمان سریع و کافی می تواند خطرات خونریزی های تهدید کننده زندگی و شدت آسیب های طولانی مدت به مفاصل را تا حد زیادی کاهش دهد، اما وخامت وضعیت مفصل یک عارضه مزمن هموفیلی است.
درمانهای احتمالی در آینده
آزمایشات و مطالعات متعددی برای بررسی امکان استفاده از ژن درمانی برای جایگزینی ژنهای معیوب در هموفیلی در حال انجام است. تا به امروز، تولید پایدار و مداوم عوامل انعقادی ناقص در انسان به دست نیامده است، اما این بخشی از تحقیقات فعال در زمینه درمان بیماریها است که نویدبخش آینده می باشد.
همین حالا اقساطی بخر! انواع ضد آفتاب
فقط با یک چهارم مبلغ صاحب ضدآفتاب خودت شو! پرداخت آسان با «ترب‌پی» بدون نیاز به چک و ضامن.
خرید اقساطی این محصولبازبینی پزشکی در 17/9/2020
سلام. آیا هموفیلی قابل درمان قطعی هست؟
با عرض سلام و وقت بخیر
هموفیلی یک اختلال ژنتیکی می باشد و در حال حاضر درمان قطعی و مادام العمر برای آن وجود ندارد. تنها درمان های دارویی موجود برای کنترل و پیشگیری از بروز علائم می باشند.